Trong một hệ thống đường ống, không phải chiếc van nào cũng thực hiện cùng một nhiệm vụ.
Van bướm và van một chiều là hai ví dụ rất rõ.
Nhìn từ bên ngoài, cả hai đều có thể được sử dụng trên đường ống nước, HVAC, PCCC hoặc các hệ thống công nghiệp. Nhưng cách chúng tác động lên dòng chảy hoàn toàn khác nhau.
Một bên chủ động đóng mở bằng cơ cấu điều khiển. Một bên phản ứng theo chiều và trạng thái của dòng môi chất.
Hiểu sự khác biệt này rất quan trọng khi bố trí van trên hệ thống.
Van bướm kiểm soát dòng chảy bằng đĩa van
Trong van bướm, một đĩa van nằm trên đường đi của môi chất.
Khi đĩa xoay về vị trí mở, tiết diện dòng chảy được tăng lên. Khi xoay về vị trí đóng, đĩa chắn dòng và ngăn môi chất đi qua.
Tùy thiết kế, van bướm có thể được vận hành bằng:
- Tay gạt.
- Hộp số.
- Bộ truyền động điện.
- Bộ truyền động khí nén.
Điểm quan trọng là người vận hành hoặc hệ thống điều khiển chủ động ra lệnh cho van thay đổi trạng thái.
Đó là bản chất khác biệt đầu tiên so với van một chiều.
Van một chiều không cần người vận hành đóng mở liên tục
Van một chiều được thiết kế để cho môi chất đi theo một hướng và hạn chế dòng chảy ngược.
Khi dòng chảy đi đúng chiều, áp lực của môi chất tác động lên bộ phận đóng mở của van, cho phép dòng đi qua.
Khi dòng chảy đảo chiều hoặc điều kiện áp suất thay đổi theo hướng ngược lại, cơ cấu bên trong van sẽ di chuyển về trạng thái đóng.
Nói đơn giản:
Van bướm: chủ động điều khiển dòng.
Van một chiều: kiểm soát dòng ngược theo điều kiện của hệ thống.
Đây là hai chức năng không thể xem là tương đương.
Vì sao không thể dùng van bướm thay hoàn toàn cho van một chiều?
Giả sử trên đường ống có nguy cơ dòng chảy đảo chiều sau khi máy bơm dừng.
Van bướm đang mở sẽ không tự động thực hiện chức năng chống dòng ngược chỉ vì nó nằm trên đường ống.
Nếu muốn ngăn dòng chảy ngược, hệ thống cần một thiết bị được thiết kế cho chức năng đó, chẳng hạn van một chiều phù hợp.
Ngược lại, van một chiều cũng không phải lựa chọn để thay thế van bướm trong các vị trí cần người vận hành chủ động đóng, mở hoặc điều tiết theo yêu cầu.
Vì vậy, hai loại van có thể cùng xuất hiện trong một hệ thống nhưng đảm nhận hai nhiệm vụ khác nhau.
Một hệ thống có thể cần cả van bướm và van một chiều
Trong hệ thống bơm, cách bố trí thực tế có thể bao gồm nhiều loại van khác nhau.
Ví dụ, van bướm có thể được sử dụng để cô lập một đoạn đường ống khi cần bảo trì.
Trong khi đó, van một chiều được bố trí ở vị trí phù hợp để hạn chế dòng chảy quay ngược về phía bơm.
Khi đó:
Van bướm = cô lập/đóng mở đường ống.
Van một chiều = kiểm soát dòng chảy ngược.
Hai chiếc van không cạnh tranh chức năng mà có thể bổ sung cho nhau.
Vị trí lắp đặt ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động
Không phải cứ chọn đúng loại van là hệ thống sẽ tự động hoạt động tốt.
Vị trí lắp đặt cũng cần được xem xét.
Đối với van một chiều, cần chú ý đến:
- Chiều dòng chảy.
- Tư thế lắp đặt phù hợp với thiết kế van.
- Vận tốc dòng chảy.
- Hiện tượng dòng chảy ngược.
- Khả năng va đập của cơ cấu đóng.
Nếu van một chiều đóng quá nhanh trong một số điều kiện, hệ thống có thể phát sinh hiện tượng water hammer – búa nước.
Vì vậy, việc lựa chọn van cần xét cả đặc tính dòng chảy thay vì chỉ nhìn kích thước đường ống.
Van bướm cũng có những yêu cầu riêng
Đối với van bướm, cần kiểm tra:
- DN.
- PN/Class.
- Vật liệu thân.
- Vật liệu đĩa.
- Vật liệu seat.
- Môi chất.
- Nhiệt độ.
- Kiểu kết nối.
- Phương thức vận hành.
Đặc biệt với van bướm điều khiển tự động, cần xác định mô-men xoắn phù hợp để lựa chọn actuator.
Không nên chọn actuator chỉ dựa vào DN của van.
Một điểm dễ nhầm: van một chiều cũng có nhiều loại
“Van một chiều” không phải chỉ có một kết cấu duy nhất.
Có thể gặp các dạng như van một chiều lá lật, van một chiều đĩa, van một chiều lò xo hoặc các thiết kế khác tùy ứng dụng.
Mỗi kiểu có đặc tính dòng chảy, khả năng đóng và yêu cầu lắp đặt khác nhau.
Vì vậy, khi hệ thống cần van một chiều, việc nói đơn giản “lấy van một chiều DN100” vẫn chưa đủ thông tin.
Cần xác định loại van và điều kiện vận hành cụ thể.
Nếu đặt hai van cạnh nhau thì điều gì xảy ra?
Một cấu hình thường gặp là:
Bơm → van một chiều → van bướm → đường ống.
Trong cách bố trí này, van một chiều thực hiện nhiệm vụ hạn chế dòng chảy ngược về phía bơm, còn van bướm có thể được sử dụng để đóng cô lập đường ống khi cần.
Tuy nhiên, vị trí thực tế cần được thiết kế dựa trên sơ đồ công nghệ, đặc tính bơm, môi chất, áp suất và yêu cầu của hệ thống.
Không nên áp dụng một sơ đồ cố định cho mọi công trình.
Nhìn vào hiện tượng để hiểu chiếc van đang làm gì
Nếu van bướm gặp vấn đề, người vận hành có thể thấy hiện tượng như:
- Không đóng kín.
- Tay quay nặng.
- Actuator không đủ mô-men.
- Van rung khi dòng chảy thay đổi.
- Rò rỉ tại vị trí làm kín.
Trong khi đó, với van một chiều, các hiện tượng đáng chú ý có thể là:
- Dòng chảy ngược.
- Van đóng không kín.
- Tiếng va đập.
- Rung.
- Tiếng kêu khi lưu lượng thay đổi.
Hai nhóm hiện tượng khác nhau vì bản chất hoạt động của hai loại van khác nhau.
Nguyễn Liêu Nhà Cung Cấp Van Hàng Đầu Tại Việt Nam
Van bướm và van một chiều đều kiểm soát dòng chảy nhưng không kiểm soát theo cùng một cách.
Van bướm chủ yếu được sử dụng để chủ động đóng, mở hoặc điều chỉnh dòng theo thiết kế.
Van một chiều được thiết kế để cho phép dòng đi theo hướng xác định và hạn chế dòng chảy ngược.
Vì vậy, khi thiết kế hoặc cải tạo hệ thống đường ống, không nên nhìn hai chiếc van như những sản phẩm có thể thay thế lẫn nhau chỉ vì chúng có cùng DN.
Điều quan trọng nhất là xác định:
Dòng chảy cần được kiểm soát như thế nào? Khi nào cần đóng? Có nguy cơ chảy ngược không? Van được vận hành chủ động hay tự động theo dòng?
Trả lời đúng những câu hỏi này sẽ giúp lựa chọn loại van phù hợp hơn với yêu cầu thực tế của hệ thống.
Nguyễn Liêu cung cấp các dòng van bướm, van một chiều và van công nghiệp phục vụ nhiều hệ thống đường ống, hỗ trợ tư vấn lựa chọn theo kích thước, môi chất, áp suất, nhiệt độ và phương thức vận hành.
✅ Tại Nguyễn Liêu – Van Công Nghiệp, chúng tôi cung cấp đa dạng các loại van công nghiệp chất lượng cao: van bi, van bướm, van cổng, van cầu, van an toàn, van điều khiển tự động…
Thông tin liên hệ:
- Địa chỉ: 11 Đường số 9, Khu Biệt Thự Him Lam Kênh Tẻ, P. Tân Hưng, TP.HCM
- Hotline/Zalo: 0915 140 011 – 0913 635 530
- Website: www.vancongnghiep.vn
- Email: nguyenlieu@vancongnghiep.vn
